Jg. 53 / Nr. 1 / 2020

Redactioneel – Verder kijken

Door Melika Levelt Verder Kijken Dit nummer leert dat we verder moeten kijken dan onze neus lang is als we urgente transitieopgaven op het gebied van energie, klimaat, mobiliteit en voedsel willen aanpakken.   Wie steden hittebestendig wil maken, doet er goed aan verder te kijken dan naar de mogelijke gezondheidsrisico’s. Kijk je naar het […]

Lees meer →

Door Melika Levelt

Verder Kijken

Dit nummer leert dat we verder moeten kijken dan onze neus lang is als we urgente transitieopgaven op het gebied van energie, klimaat, mobiliteit en voedsel willen aanpakken.

 

Wie steden hittebestendig wil maken, doet er goed aan verder te kijken dan naar de mogelijke gezondheidsrisico’s. Kijk je naar het functioneren van de stad als geheel, dan zie je dat grote winst te behalen is door specifieke plekken aan te pakken, zoals versteende winkelgebieden en ov-knooppunten. Die worden bij hitte zo heet dat ze het functioneren van de stad en haar inwoners hinderen. Wie openbare ruimte alleen vanuit kosten en baten van het beheer bekijkt, mist een kans. Bijvoorbeeld de kans om bij het vernieuwen van het riool of de herinrichting van een plein meteen aanpassingen voor de energietransitie en klimaatadaptatie te doen. De transitieopgaven vergen een perspectief op beheer dat strategischer en integraler is.

 

Verder kijken betekent niet alleen een andere bril opzetten, of vanaf een grotere, strategischer positie kijken. Het gaat ook om zichtbaar maken. Ruimtelijke planners zien ondergrondse structuren vaak  domweg over het hoofd. Terwijl in de ondergrond zowel kansen liggen als beperkingen, voor bijvoorbeeld waterberging, CO2-opslag of de energievoorziening. Dat kan anders, door meer exposerend’ te ontwerpen.

 

Structuren, wetten en regels die transities in de weg zitten of juist negatieve bewegingen op gang hebben gebracht, zijn ook niet altijd zomaar zichtbaar. Onderzoekers brengen ze graag aan de oppervlakte. Denk aan structuren die van huren een steeds onzekerder vorm van wonen hebben gemaakt. Of aan wet- en  regelgeving die het lastig maakt om ‘vrije ruimte’ in de stad te behouden. Helaas zijn structuren niet altijd zomaar te doorbreken. Het voorbeeld van het Amsterdamse warmtevoorziening laat echter zien dat het wel kan, een kanteling op gang brengen. Niet alleen in het denken maar ook in het handelen. Zou dat ook lukken voor het denken over en planologisch regelen van de intensieve veehouderij, zoals Martha Bakker voorstelt?

Melika Levelt
Hoofdredacteur (m.levelt@hva.nl)

Lees minder

Recensies en signalementen

Wat zijn de planalogische must reads van dit moment? Met in dit artikel onder andere de recensie van Errik Buursink over Transit- Oriented Displacement or Community Dividends? Understanding the Effects of Smarter Growth on Communities. Geschreven door Karen Chapple en Anastasia Loukaitou-Sideris (2019). De andere recensie is die van Gerben Helleman over Soft City: building density for […]

Lees meer →

Wat zijn de planalogische must reads van dit moment?

Met in dit artikel onder andere de recensie van Errik Buursink over Transit- Oriented Displacement or Community Dividends? Understanding the Effects of Smarter Growth on Communities. Geschreven door Karen Chapple en Anastasia Loukaitou-Sideris (2019).

De andere recensie is die van Gerben Helleman over Soft City: building density for everyday life, van David Sim (2019).

In sginalementen wordt het proefschrift van Arend Jonkman genoemd.

Lees het hier.

Lees minder

Duality in Dutch climate adaptation participation

Door: Malou Blonk and Fabienne Horneman Duality in Dutch climate adaptation participation Flood risk management in the Netherlands is experiencing a shift from formal top-down approaches towards interactive and participatory approaches. Involving the public has multiple objectives and the underlying processes are important to consider. This article analyses two most-different cases to show how different […]

Lees meer →

Door: Malou Blonk and Fabienne Horneman

Duality in Dutch climate adaptation participation

Flood risk management in the Netherlands is experiencing a shift from formal top-down approaches towards interactive and participatory approaches. Involving the public has multiple objectives and the underlying processes are important to consider. This article analyses two most-different cases to show how different approaches to public participation achieve different objectives. One case is top-down led while the other has a more interactive approach. They each achieve their specific aims but fail to integrate wider objectives in the outcomes. Combining key participatory design elements from both approaches could improve results for climate change adaptation in the future.

Verder lezen? Klik hier.

Lees minder

‘Sociale’ verduurzaming

Door: Marnix van der Dussen ‘Sociale’ verduurzaming Verduurzamen moet, of we nu willen of niet. Nederland heeft in 2016 samen met andere Europese landen het klimaatakkoord van Parijs ondertekend en wil in 2050 klimaatneutraal zijn. Dat kan alleen als we onze energiebronnen verduurzamen en tegelijkertijd onze energiebehoefte reduceren. Hiervoor is verduurzaming van de woningbouwsector noodzakelijk. […]

Lees meer →

Door: Marnix van der Dussen

‘Sociale’ verduurzaming

Verduurzamen moet, of we nu willen of niet. Nederland heeft in 2016 samen met andere Europese landen het klimaatakkoord van Parijs ondertekend en wil in 2050 klimaatneutraal zijn. Dat kan alleen als we onze energiebronnen verduurzamen en tegelijkertijd onze energiebehoefte reduceren. Hiervoor is verduurzaming van de woningbouwsector noodzakelijk. Het Rijk en gemeenten stellen onder andere subsidies beschikbaar om dit mogelijk te maken. Dat is prettig voor wie een woning bezit of bouwt, wil verduurzamen en de resterende investering zelf kan betalen of dat bedrag kan lenen. Maar wat als je dagelijks bezig bent met overleven? Als je onder de armoedegrens leeft en/of meerdere banen hebt om je gezin te voeden, ben je hoogstwaarschijnlijk afhankelijk van een verhuurder van wie jij een huurwoning huurt.

Verder lezen? Klik hier.

Lees minder

Op zoek naar vrije ruimte in Londen, Gent en Berlijn

Door: Karin de Nijs en Stan Majoor Op zoek naar vrije ruimte in Londen, Gent en Berlijn In een tijd waarin de woningnood hoog is en verdichting dé manier waarop stadsontwikkeling plaatsvindt, zoekt Amsterdam manieren om ‘vrije ruimte’ in de stad te beschermen. Waar komt deze ambitie vandaan? En welke vorm van beleid is passend voor […]

Lees meer →

Door: Karin de Nijs en Stan Majoor

Op zoek naar vrije ruimte in Londen, Gent en Berlijn

In een tijd waarin de woningnood hoog is en verdichting dé manier waarop stadsontwikkeling plaatsvindt, zoekt Amsterdam manieren om ‘vrije ruimte’ in de stad te beschermen. Waar komt deze ambitie vandaan? En welke vorm van beleid is passend voor vrije ruimte, terwijl overheidssturing hier juist zo veel mogelijk afwezig is? Andere Europese steden kunnen inspiratie bieden om tot nieuw instrumentarium te komen. In dit artikel schetsen we hoe Londen, Gent en Berlijn omgaan met vrije ruimte en formuleren we enkele lessen voor Amsterdam en andere steden waar dit vraagstuk speelt.

Verder lezen? Klik hier.

Lees minder

Het Amsterdamse warmtesysteem in transitie

Door: Roben Gort en Joeri Naus Het Amsterdamse warmtesysteem in transitie De energietransitie manifesteert zich inmiddels op allerlei plekken in Nederland. Met veel belangen, grote onzekerheden en verschillende inzichten is de energietransitie een goed voorbeeld van systeemverandering. In Amsterdam komt dit tot uiting in de discussie over de duurzaamheid van verschillende type warmtebronnen. De gemeenteraad […]

Lees meer →

Door: Roben Gort en Joeri Naus

Het Amsterdamse warmtesysteem in transitie

De energietransitie manifesteert zich inmiddels op allerlei plekken in Nederland. Met veel belangen, grote onzekerheden en verschillende inzichten is de energietransitie een goed voorbeeld van systeemverandering. In Amsterdam komt dit tot uiting in de discussie over de duurzaamheid van verschillende type warmtebronnen. De gemeenteraad heeft in 2017 besloten dat nieuwbouw voortaan moet worden aangesloten op hernieuwbare warmtebronnen. Ondanks nieuwe inzichten en technische oplossingen zijn bestaande systemen echter niet altijd flexibel genoeg om te veranderen. Onderzoek naar het ontwikkelgebied Amstel III legt barrières en kansen voor het doorvoeren van een warmtetransitie bloot.

Verder lezen? Klik hier.

Lees minder

Ruimtelijke planning voor een leefbaar landelijk gebied

Door: Martha Bakker Ruimtelijke planning voor een leefbaar landelijk gebied Het zal weinigen zijn ontgaan dat er van alles niet goed gaat in het landelijk gebied. Naast de stikstofcrisis hebben we te maken met een fosfaatoverschot, bodemdaling in de veenweidegebieden, methaanuitstoot door de melkveehouderij, en zien we – niet alleen in Natura2000- gebieden maar juist […]

Lees meer →

Door: Martha Bakker

Ruimtelijke planning voor een leefbaar landelijk gebied

Het zal weinigen zijn ontgaan dat er van alles niet goed gaat in het landelijk gebied. Naast de stikstofcrisis hebben we te maken met een fosfaatoverschot, bodemdaling in de veenweidegebieden, methaanuitstoot door de melkveehouderij, en zien we – niet alleen in Natura2000- gebieden maar juist ook in het agrarisch gebied – de biodiversiteit hard achteruit gaan. Dan is er nog het risico van Q-koorts nabij geitenhouderijen, en is het een kwestie van tijd totdat er weer een veeziekte zoals de varkenspest uitbreekt. En dit alles vindt plaats tegen een achtergrond van conflicten tussen boeren en burgers over megastallen en andere vormen van landschapsontsiering. Minister Carola Schouten had gelijk toen ze vorig jaar stelde dat de Nederlandse landbouw in zijn huidige vorm onhoudbaar is.

Verder lezen? Klik hier.

Lees minder

Ruimtelijke ontwikkeling bij ondergrondse ingrepen

Door: Geert Roovers, Robert Wienk en Mark van der Poll Ruimtelijke ontwikkeling bij ondergrondse ingrepen Grote opgaven zoals de energietransitie, klimaatverandering en verstedelijking vragen om ruimte in de ondergrond, bijvoorbeeld om bodemenergie te winnen, CO2 op te slaan of voor het aanleggen van warmtenetten. Deze ondergrondse ingrepen hebben ruimtelijke effecten en zouden daarom meegenomen moeten […]

Lees meer →

Door: Geert Roovers, Robert Wienk en Mark van der Poll

Ruimtelijke ontwikkeling bij ondergrondse ingrepen

Grote opgaven zoals de energietransitie, klimaatverandering en verstedelijking vragen om ruimte in de ondergrond, bijvoorbeeld om bodemenergie te winnen, CO2 op te slaan of voor het aanleggen van warmtenetten. Deze ondergrondse ingrepen hebben ruimtelijke effecten en zouden daarom meegenomen moeten worden in ruimtelijke afwegingen. Dit gebeurt mede door hun onzichtbaarheid nu meestal niet. Daardoor wordt de potentie van de ondergrond niet optimaal benut. Onderzoek in Twente laat zien hoe dit anders zou kunnen.

Verder lezen? Klik hier.

Lees minder

Openbare ruimte beheren en vernieuwen

Door: Ahmed Esmail, Simone Takx, Marlies Brinkhuijsen, Thomas Hartmann, Ton Hesselmans en Wiebe Oosterhoff Openbare ruimte beheren en vernieuwen Terwijl in planning en ontwerp een uitgebreid wetenschappelijk debat over ‘transities in de openbare ruimte’ plaatsvindt, blijkt beheer hierin nauwelijks een rol te spelen. En dat terwijl beheer een sleutelrol kan vervullen in de complexe aanpak […]

Lees meer →

Door: Ahmed Esmail, Simone Takx, Marlies Brinkhuijsen, Thomas Hartmann, Ton Hesselmans en Wiebe Oosterhoff

Openbare ruimte beheren en vernieuwen

Terwijl in planning en ontwerp een uitgebreid wetenschappelijk debat over ‘transities in de openbare ruimte’ plaatsvindt, blijkt beheer hierin nauwelijks een rol te spelen. En dat terwijl beheer een sleutelrol kan vervullen in de complexe aanpak van de verschillende transities. Een strategische, geïntegreerde benadering van het beheer van de openbare ruimte kan nieuwe perspectieven bieden voor het beheer zelf en om de transities te realiseren. Om tot zo’n benadering te kunnen komen, is een wetenschappelijke basis nodig die nu nog ontbreekt.

Verder lezen? Klik hier.

Lees minder

Stelling – Natuurbeleid mist handelingsperspectief

Door Maarten Markus en Hens Runhaar Natuurbeleid mist handelingsperspectief Het falende Programma Aanpak Stikstof (PAS) legt een grote zwakte van sectoraal gedreven natuurbeleid weer. Toenemende kennis over de negatieve effecten van verschillende industrieën leidt tot eendimensionale maatregelen die zich lijken op te stapelen. Het gevolg is dat een sector zoals de landbouw binnen een productiegedreven business […]

Lees meer →

Door Maarten Markus en Hens Runhaar

Natuurbeleid mist handelingsperspectief

Het falende Programma Aanpak Stikstof (PAS) legt een grote zwakte van sectoraal gedreven natuurbeleid weer. Toenemende kennis over de negatieve effecten van verschillende industrieën leidt tot eendimensionale maatregelen die zich lijken op te stapelen. Het gevolg is dat een sector zoals de landbouw binnen een productiegedreven business model steeds meer compenserende maatregelen moeten nemen om de negatieve effecten te mitigeren. Dat leidt tot een impasse waarbij productie-gedreven landbouwondernemingen vanuit natuurbescherming geredeneerde normen klem worden gezet.

Verder lezen? Klik hier.

Lees minder

Van risico’s voor de volksgezondheid door hitte naar een hittebestendige inrichting van de stad

Door: Gideon Spanjar en Luc van Zandbrink Van risico’s voor de volksgezondheid door hitte naar een hittebestendige inrichting van de stad De klimaatverandering was de afgelopen zomer met zijn heftige hittegolven wederom voelbaar.  warmterecords werden verbroken en stedelingen zochten massaal verkoeling buiten de stad. Volgens het Koninklijke Nederlandse Meteorologisch Instituut (KNMI) zullen hittegolven komende jaren vaker […]

Lees meer →

Door: Gideon Spanjar en Luc van Zandbrink

Van risico’s voor de volksgezondheid door hitte naar een hittebestendige inrichting van de stad

De klimaatverandering was de afgelopen zomer met zijn heftige hittegolven wederom voelbaar.  warmterecords werden verbroken en stedelingen zochten massaal verkoeling buiten de stad. Volgens het Koninklijke Nederlandse Meteorologisch Instituut (KNMI) zullen hittegolven komende jaren vaker voorkomen en heviger zijn. Dit geeft een belangrijke aanleiding om de gehele inrichting van onze steden te herzien. Immers, we willen onze steden ook bij hoge temperaturen leefbaar houden.

Verder lezen? Klik hier.

Lees minder

Achtergrond – Huren wordt steeds onzekerder

Tekst: Carla Huisman & Beeld: Mas Hab   Huren wordt steeds onzekerder De precarisatie van het Nederlandse huren Zekerheid in wonen is belangrijk. Toch wordt huren in Nederland steeds precairder. De opeenvolgende invoeringen van telkens nieuwe tijdelijke contractvormen gaan snel, en culmineerden in 2016 in de invoering van het generieke tijdelijke contract voor twee jaar. De […]

Lees meer →

Tekst: Carla Huisman & Beeld: Mas Hab

 

Huren wordt steeds onzekerder
De precarisatie van het Nederlandse huren

Zekerheid in wonen is belangrijk. Toch wordt huren in Nederland steeds precairder. De opeenvolgende invoeringen van telkens nieuwe tijdelijke contractvormen gaan snel, en culmineerden in 2016 in de invoering van het generieke tijdelijke contract voor twee jaar. De betaalbaarheid van het huren staat onder druk door aanhoudend stijgende huurverhogingen en aanvangshuren. De huurbescherming is in theorie nog steeds sterk, maar in de praktijk ontbreekt kennis van de regelgeving en handhaving. De kracht van de Nederlandse huursector was tot voor kort dat deze bijna evenveel zekerheid bood als de koopmarkt. De afgelopen jaren wordt deze kracht echter snel afgebroken.

 

Verder lezen? Klik hier.

 

Lees minder

Column O. Naptha – Haagse Trumpjes

Nadat beleidsgevoeligheidsambtenaren van het Ministerie van Justitie en Veiligheid zich in 2019 eenzaam aan de top hadden genesteld met de bewerking van onderzoeksuitkomsten op de wijze waarvoor de president van de Verenigde Staten van Noord-Amerika zich niet zou schamen, zijn de jongens en meisjes van het Directoraat-Generaal Bestuur, Ruimte en Wonen van het Ministerie van Binnenlandse […]

Lees meer →

Nadat beleidsgevoeligheidsambtenaren van het Ministerie van Justitie en Veiligheid zich in 2019 eenzaam aan de top hadden genesteld met de bewerking van onderzoeksuitkomsten op de wijze waarvoor de president van de Verenigde Staten van Noord-Amerika zich niet zou schamen, zijn de jongens en meisjes van het Directoraat-Generaal Bestuur, Ruimte en Wonen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken een inhaalrace begonnen. ‘Ministerie hield rapport over falen ruimtelijke ordening tegen’, luidde de krantenkop een paar weken geleden. Samengevat: de Inspectie Leefomgeving en transport (ILT) deed grondig onderzoek – zes jaar analyse van honderden bestemmingsplannen, gemeentelijke en provinciale verordeningen, diepte-interviews – en concludeerde dat de decentralisatie van de ruimtelijke ordening faalt.

Verder lezen? Klik hier.

Lees minder