Column O. Naphta

Column O. Naphta

Schuld

Voor wie denkt dat het met ‘onze economie’ (wie is ‘ons’?) weer de goede kant opgaat, en daarmee met de investeringen in woning- en stedenbouw, wil ik even het schuldprobleem behandelen. Er zijn diverse soorten schuld. Als oorzaak: Klaas heeft Mien aangereden. Als gevoel: Piet heeft Mien verwaarloosd. Als financieel feit: Mien heeft 3 ton hypotheekschuld. Zij moet die vroeger of later aflossen en er veel rente over betalen. Mien heeft veel geld uitgegeven (geïnvesteerd) dat ze in de toekomst nog moet verdienen.

Onze (?) economische crisis is een schuldencrisis, waarvan de oerschuld ligt in het verstrekken van hypotheekleningen aan arme Amerikaanse gezinnen. Die subprime leningen werden door banken en verzekeraars in parten geknipt, daarna verpakt en met prettige rente verkocht, verhandeld, opnieuw verknipt en herverpakt met nog prettiger rente wederverhandeld enz. Net zolang tot het vertrouwen in de zoveelste herverpakking was verdampt. Welke stenen, vroeg de kleine pakketkoper, staan nog borg voor dit samengestelde pakket van menghypotheken? Niemand wist het nog, weg vertrouwen, weg allerprettigste rente-inkomsten, crisis. Ja, een complete systeemcrisis vanwege de wereldwijde omvang van de pakketjeshandel.  

Economen kennen maar één middel om schulden af te betalen: groei, liefst met een flinke scheut inflatie, waardoor schulden minder waard worden. Wat zegt menige Nederlandse eigenaar van een hypotheekschuld? Ik ga aflossen, ik laat mij door Rutte geen nieuwe auto aanpraten. Helpt dat? In 2013 is € 2 miljard hypotheekschuld afgelost. Veel geld? Dat is 0,3% van de Nederlandse hypotheekschuld die (alleen voor woningen) € 669 miljard bedraagt. En dat is weer 108% van het Nationaal Inkomen (NI). De totale schuld van particuliere huishoudens en bedrijven bedraagt 223% van het NI. Alleen de samenlevingen van België, Denemarken, Ierland, Portugal en Zweden komen daar bovenuit. Genoemde staten en de onze laten dus toe wat henzelf verboden is: de staatsschuld mag maar 60% het NI bedragen bij een nominale groei van 3% van dat NI. Dat halen we lang niet.

Door de vanaf 2013 verplichte aflossing wordt de schuldenberg in 2025 slechts 3% kleiner, berekenen Schilder, Conijn en Eskinasi in De Nederlandse hypotheekschuld in 2025 (Amsterdam School of Real Estate (ASRE), 2012). Zij schrijven: het grootste deel van de ‘aflossingen op de hypotheekschuld heeft plaats via woningmarktverlating.’ Anders gezegd: verzorgingshuis, hospice, overlijden. Zelfs als er geen koopwoning meer bijkomt in Nederland stijgt de hypotheekschuld tot € 800 miljoen. En zoals alles is ook de schuld ongelijk verdeeld. Wie het geld het hardst nodig heeft, de 25-60 j, draagt de grootste hypotheekschuld, een 39-jarige gemiddeld € 131.000. De grijsaard van 70 zit op een hoopje van € 7.000 hypotheekschuld.

Vroeger op de HBS had ik een leraar staathuishoudkunde die er lol in schiep om economische problemen zo ingewikkeld mogelijk te maken. ‘We gaan nu naar de echte economie’ riep hij dan. In dit geval zou hij met het begrip schuldvermenging op de proppen zijn komen: schuldeiser en schuldenaar zijn dezelfde persoon. Of staathuishoudkundig: binnenlandse schuld is eigenlijk schuld aan jezelf. Alleen troostrijk voor bezitters van staats- en bankobligaties. Tegenover schulden hebben onze gezinshuishoudens ca. € 400 miljard aan spaartegoeden. De pensioenbesparingen reken ik niet mee, want dat is toekomstig inkomen. Resteert een financieringsgat tussen alle langlopende leningen en de spaartegoeden van bedrijven en gezinshuishoudens, dat € 500 miljard beloopt. Dat is internationaal gezien erg hoog, door al die hypotheekleningen. Dat financieringsgat moet op de dezelfde kapitaalmarkt worden gefinancierd waaruit ook Griekenland en Portugal krediet (toekomstig inkomen) krijgen om nu te overleven, straks af te betalen met de verkoop van olijven en goedkope vakanties. Zie hier het vreselijke dilemma van de Nederlandse hypotheekschuldenaar: gedongen aflossen én alsmaar vakantie houden in de olijflanden. Eigen schuld.