#9.5 De Nevelstad

18 december 2023

Een speciale aflevering van Onder Planologen om 2023 mee af te sluiten. Voor de verandering staken we de grens over, en behandelen we de Vlaamse ruimtelijke ordening. Waarom ziet de ruimtelijke ordening er voorbij Hazeldonk zo anders uit dan in Nederland? De drang naar planning lijkt niet niet hoog, maar de nood wel, aldus onze gasten, journalist Peter Renard en onderzoeker Michiel Dehaene (UGent). We bespreken de Vlaamse ruimtelijke ordening aan de hand van het idee van de ‘Nevelstad’. Volgens velen een adequate beschrijving van die alsmaar uitdijende brij van verstedelijking, zoals die te zien is in Vlaanderen. Maar hoe is dat zo ontstaan? Lilian en Jannes zakten af naar Antwerpen en kregen een geschiedenisles over het ontstaan van de verspreide verstedelijking in Vlaanderen.

Gasten

Peter Renard is journalist en hoofdauteur van het boek Met voorbedachten rade: De sluipmoord op de openbare ruimte, dat hij samen schreef met Tom Coppens en Guy Vloebergh. Hij werkte jarenlang voor het Vlaamse tijdschrift Knack en zit in de redactie van Samenleving & Politiek. Hij volgt de Vlaamse ruimtelijke ordening al enkele decennia, zie bijvoorbeeld het boek Wat kan ik voor u doen? Ruimtelijke wanorde in België: een hypotheek op onze toekomst (1995). Zijn recente boek Met voorbedachten rade kwam vorig jaar uit en ontleedt prachtig hoe het Vlaamse ruimtelijke ordeningsstelsel functioneert, of beter gezegd: niet functioneert.

Michiel Dehaene is hoofddocent stedenbouw aan de vakgroep Architectuur en Stedenbouw aan de Universiteit Gent. Hij was eerder ook verbonden aan de KU Leuven en de TU Eindhoven. Zijn onderzoek richt zich onder andere op verspreide verstedelijking, waar de Nevelstad een voorbeeld van is. Hij publiceerde meerdere stukken over de Nevelstad, zoals in AGORA in 2003 en 2013. Recent werk van Michiel richt zich op hoe transitievraagstukken kunnen worden aangepakt in de Nevelstad.

Beluister de podcast

Shownotes

07:15 La Città Diffusa is de Italiaanse oorsprong van de term Nevelstad, ooit gemunt door Francesco Indovina in 1990. Lees hier een korte introductie.

14:10 Marcel Smets schreef in de jaren ‘80 over het Belgische ruimtelijke ordeningspatroon als banlieu radieuse (de ‘stralende buitenwijk’ als horizontale metropool), als alternatief van de Ville Radieuse van Le Corbusier. Zie: Smets, M. (1986), “La Belgique ou la banlieue radieuse”, in Paysages d’architecture, Brussel: A.A.M, pp.32-35.

16:05 Zwarte Zondag is de bijnaam voor de Belgische federale parlementsverkiezingen van 24 november 1991, waarbij de extreemrechtse partij Vlaams Blok de verkiezingen won. Lees hier meer, in een terugblik van Het Laatste Nieuws.

23:40 In het allereerste ruimterapport van Vlaanderen wordt de ‘verlinting’ van Vlaanderen gekwantificeerd. Vlaanderen is kampioen met ruim 13.000 kilometer. Lees hier meer.

27:30 In Vlaanderen kennen ze sociale koopwoningen (“sociale verkaveling”) zodat ook lagere inkomensgroepen een woning kunnen kopen.

30:30 en 34:35 Vlaanderen kent nog veel kleine gemeentes (met minder dan 14.500 inwoners), die volgens sommigen beter kunnen fuseren. Burgemeesters van de kleine gemeentes zetelen in het Vlaamse parlement, waardoor decreten vaak gericht zijn op precies die kleine gemeentes. Zie een recent advies van hoogleraar bestuurskunde Filip de Rynck (UGent) over dit onderwerp hier.

48:40 Peter praat hier over de compensatieregeling voor de ‘betonstop’ of ‘bouwshift’. De betonstop is in Vlaanderen ingevoerd om de open ruimte te behouden. Lees er hier meer over.

52:30 Hier is het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (uit 1997) te vinden.

57:36 Het Knooperf is een experiment om leegloop in het buitengebied tegen te gaan, ooit gestart in Tubbergen.

Gerelateerde Rooilijn-artikelen

Recensie over Met voorbedachten rade: De sluipmoord op de openbare ruimte door Clemens de Olde.

Alle podcasts

Deze podcast werd mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van de EFL stichting.

Author profile
Jannes is universitair docent planologie aan de Universiteit van Amsterdam en redacteur bij Rooilijn en InPlanning

Als universitair docent planologie verzorgt Jannes (j.j.willems@uva.nl) onderwijs in de bachelors Sociale Geografie & Planologie en Future Planet Studies.

Centraal in zijn onderzoek staat de rol die infrastructuur- en waterbeheerders spelen in ruimtelijke transformaties. Jannes onderzoekt bijvoorbeeld hoe stedelijke waterbeheerders nieuwe blauwgroene infrastructuren realiseren om de stad klimaatbestendig te maken, en welke nieuwe samenwerkingen beheerders hiervoor opzetten met bedrijven, bewoners en andere organisaties. Daarnaast onderzoekt hij hoe de renovatie en vervanging van verouderde infrastructuur kan worden gecombineerd met andere ruimtelijke vraagstukken.

Eerder was Jannes werkzaam aan de Erasmus Universiteit als postdoc (afdeling Bestuurskunde). Hij promoveerde in 2018 aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Author profile
Jannes is universitair docent planologie aan de Universiteit van Amsterdam en redacteur bij Rooilijn en InPlanning

Als universitair docent planologie verzorgt Jannes (j.j.willems@uva.nl) onderwijs in de bachelors Sociale Geografie & Planologie en Future Planet Studies.

Centraal in zijn onderzoek staat de rol die infrastructuur- en waterbeheerders spelen in ruimtelijke transformaties. Jannes onderzoekt bijvoorbeeld hoe stedelijke waterbeheerders nieuwe blauwgroene infrastructuren realiseren om de stad klimaatbestendig te maken, en welke nieuwe samenwerkingen beheerders hiervoor opzetten met bedrijven, bewoners en andere organisaties. Daarnaast onderzoekt hij hoe de renovatie en vervanging van verouderde infrastructuur kan worden gecombineerd met andere ruimtelijke vraagstukken.

Eerder was Jannes werkzaam aan de Erasmus Universiteit als postdoc (afdeling Bestuurskunde). Hij promoveerde in 2018 aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Podcast gegevens:

18 december 2023

De tekst en tabellen in deze bijdrage zijn gepubliceerd onder een CC BY-NC-ND licentie. Voor hergebruik van foto’s en illustraties dient u contact op te nemen met Rooilijn.
Whatsapp

Reageer op deze column

0 reacties

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.