Sociale veiligheid in steden bereik je met een goed ontwerp

1 april 2018

Stelling door Randy Bloeme

Sociale veiligheid betekent dat iedereen zonder blootstelling aan criminaliteit, (seksueel) geweld, overlast en verloedering en zonder angstgevoelens in de openbare ruimte kan bewegen en verblijven. Al meer dan 50 jaar wordt er wereldwijd onderzoek gedaan naar de rol van fysieke en sociale omgevingskenmerken bij sociale onveiligheid. Deze onderzoeken tonen steeds weer aan dat sociale veiligheid gebaat is bij een goed ontwerp en beheer van gebouwen en de openbare ruimte. Deze op de concrete situatie gerichte aanpak staat wereldwijd bekend als Crime Prevention Through Environmental Design (CPTED). In Nederland heet het Veilig Ontwerp en Beheer. Onder deze paraplu zijn vele inzichten ontstaan in de wijze waarop ontwerp en beheer kan bijdragen aan sociale veiligheid.

Kan bijdragen, want slecht ontwerp en beperkt beheer kan juist sociale onveiligheid in de hand werken. Hoe het niet moet, is goed te zien in veel naoorlogse ‘moderne stedenbouw’ en dan vooral de zielloze jaren 70 middel- en hoogbouw met een dode plint en gebouwd in een lage dichtheid te midden van vooral veel kijk groen. Het zijn ook de wijken waar wonen, werken, recreëren en verkeer strikt werden gescheiden. Niet alleen in het verleden maar bijna wekelijks worden er nog miskleunen opgeleverd die achteraf veel beheer en beveiligingsmaatregelen vergen. Gelukkig zien we ook veel ontworpen gebouwen en openbare ruimten waar vooraf goed is nagedacht over kwetsbare plekken en het voorkomen van criminaliteit of het gevoel van onveiligheid. Recente onderzoeken laten zien dat de betere ingebouwde veiligheid via technologische, architectonische, bouwkundige en planologische maatregelen een cruciale rol speelt bij de daling van vermogenscriminaliteit (autodiefstal, winkeldiefstal en woninginbraak) in de westerse wereld.

De uitwerking van de juiste maatregelen is sterk context afhankelijk. Het treffen van standaard-maatregelen heeft vaak slechts een beperkt effect. Om tot de juiste maatregelen te komen biedt de CPTED-aanpak praktische ontwerprichtlijnen. In Nederland zijn deze richtlijnen vertaald naar Zichtbaarheid, Eenduidigheid, Toegankelijkheid en Aantrekkelijkheid (ZETA-richtlijnen).

Zichtbaarheid pleit voor het creëren van zichtlijnen, overzichtelijkheid, verlichting en een bepaalde kleinschaligheid. Dit geeft een gevoel van zien en gezien worden, horen en gehoord worden en kennen en gekend worden. Zichtbaarheid stelt ons in staat om te zien wat zich afspeelt in een omgeving en erop te vertrouwen dat anderen ons zien en in staat zijn te helpen indien nodig.

Eenduidigheid maakt de status en functie van een gebied duidelijk en herkenbaar. Heldere grenzen en eenduidige routing creëren een gevoel van controle en veiligheid, omdat het ons in staat stelt te oriënteren en de omgeving te begrijpen.

Toegankelijkheid kan ervoor zorgen dat ongewenste gebruikers met bouwkundige en soms louter symbolische maatregelen zoals poorten of welkom borden buiten de deur en de buurt worden gehouden.

Aantrekkelijkheid stelt de ontwerper en beheerder in staat bepaalde gedragsnormen uit te stralen. Sociale veiligheid is gebaat bij een schone en hele omgeving waar zichtbaar zorg en aandacht aan is besteed.

De kracht van deze ontwerprichtlijnen is dat ze uitgaan van slimme ingebouwde veiligheid. Ze gaan uit van de behoeften en beleving van eindgebruikers en minimale vrijheidsbeperking in plaats van later aangebrachte vaak lelijke, veel duurdere en minder effectieve beveiligingsmaatregelen. Mits goed toegepast in de lokale context van een omgeving kan met deze ontwerprichtlijnen bewezen effectief aan sociale veiligheid worden gewerkt.

Author profile
Randy heeft een achtergrond in de omgevings- en veiligheidspsychologie en werkt als onderzoeker bij de DSP-groep.

 

Randy heeft een achtergrond in de omgevings- en veiligheidspsychologie en werkt als onderzoeker bij de DSP-groep. Hij is gespecialiseerd in het stedelijke nachtleven.

Author profile
Anne social designer en sociaal geograaf. Tegenwoordig coacht ze op het gebied van mindset en ontwikkeling van creativiteit en bewustzijn.

Anne: "Na een reis door Guatemala 10 jaar geleden begreep ik dat ik écht van waarde wilde zijn als ontwerper. Sindsdien is het mijn missie om de transitie naar een duurzame wereld te versnellen. Als ontwerper en coach voor creatieve ondernemers, designers, vernieuwers en bewustmakers die zich in deze richting (verder) willen ontwikkelen."

Meer informatie is te vinden op haar website:  https://www.annevanstrien.nl/

Anne van Strien reageert

Stadsbuurten zijn levendige plaatsen, ruimten waar bewoners vormgeven aan hun dagelijks leven. Vaak zijn er plekken in de openbare ruimte hoekjes, rafelrandjes of schaduwstukjes die door bewoners als minder veilig worden ervaren. Niet alleen een goed fysiek ontwerp kan als strategie worden ingezet om deze ongure plekjes op te lossen. Het creëren van sociale ruimte is net zo belangrijk.

Door naast de fysieke ruimte ook de onderlinge sociale banden in de buurt te verbeteren, leert men elkaar beter leren kennen wat het vertrouwen in elkaar kan bevorderden. Dit kan vervolgens de ervaring van sociale veiligheid in de wijk positief beïnvloeden. Het vormgeven aan sociale initiatieven in en voor de wijk kan bijdragen aan dit proces van opbouwen en versterken van sociale cohesie in de wijk.

Het opzetten en inrichten van een buurttuin is hier een voorbeeld van. Zo wordt in Spijkenisse een tuin vormgegeven die wordt onderhouden door een groep buurtbewoners samen met een tuinman en vrouw. Niet alleen is dit tweetal daar om mee te schoffelen, te snoeien en te zaaien, ze leren buurtbewoners ook over de oorsprong van gezond voedsel en hoe dat zelf te kweken. Ook worden bewoners door hen geïnspireerd om lekkere en gezonde maaltijden te bereiden met de oogst. Binnenkort biedt het nabijgelegen buurtrestaurant dat gerund wordt door een groep vrijwilligers uit de buurt hier ruimte voor. Dit restaurant is ook een sociaal initiatief in de wijk.

Het reilen en zeilen in de tuin geeft de bewoners de kans om mee te doen. Tussen het schoffelen en snoeien door is er ruimte om elkaar beter te leren kennen. Er wordt gepraat over de beste kweektijden en –methoden, maar ook over wat er speelt in de buurt. Samen werken en leven bewoners naar het oogstmoment toe. Het tuinhek staat voor iedereen open en trekt betrokken bewoners, maar ook nieuwsgierigen die voor het eerst aanhaken. Verschillende groepen voelen zich aangetrokken tot
de tuin die een zichtbare en centrale positie inneemt tegenover het winkelcentrum in de wijk. Ook buurtkinderen blijken enthousiaste tuinders in de dop. Ze brengen hun ouders mee die vervolgens een praatje maken met elkaar en andere tuinders. Groepen die elkaar elders niet snel tegen komen, ontmoeten elkaar in de moestuin.

De aanpak blijkt op verschillende manieren vruchtbaar. Naast dat bewoners kennis over gezond eten en tuinieren wordt bijgebracht, ontstaat er ook een gezonde sociale voedingsbodem. Zowel voor het leggen van nieuwe, als voor het versterken van bestaande contacten. Er worden eerste stappen gezet in het versterken van de sociale cohesie. Dit is een subtiel proces van het elkaar leren kennen en het kweken van onderling vertrouwen. Een voormalig braakliggend stuk grond vol onheilspellende bosschages krijgt zo nieuwe betekenis voor de buurt. Dit voorbeeld laat zien dat niet alleen inzetten op een goed fysiek ontwerp, maar ook op een sociaal ontwerp de sociale veiligheid en samenhang in steden positief kan beïnvloeden.

Vanwege de succesvolle uitwerking wordt er momenteel gekeken hoe de buurttuin ook op andere plekken in de wijk ruimte kan krijgen waardoor niet alleen de smakelijke groenten, maar ook het buurtnetwerk verder kan groeien.

Author profile
Randy heeft een achtergrond in de omgevings- en veiligheidspsychologie en werkt als onderzoeker bij de DSP-groep.

 

Randy heeft een achtergrond in de omgevings- en veiligheidspsychologie en werkt als onderzoeker bij de DSP-groep. Hij is gespecialiseerd in het stedelijke nachtleven.

Author profile
Anne social designer en sociaal geograaf. Tegenwoordig coacht ze op het gebied van mindset en ontwikkeling van creativiteit en bewustzijn.

Anne: "Na een reis door Guatemala 10 jaar geleden begreep ik dat ik écht van waarde wilde zijn als ontwerper. Sindsdien is het mijn missie om de transitie naar een duurzame wereld te versnellen. Als ontwerper en coach voor creatieve ondernemers, designers, vernieuwers en bewustmakers die zich in deze richting (verder) willen ontwikkelen."

Meer informatie is te vinden op haar website:  https://www.annevanstrien.nl/

Whatsapp

Reageer op deze stelling

0 reacties

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *