Jg. 53 / Nr. 2 / 2020

Redactioneel – Papier

Melika Levelt – In dit nummer staat het handelen centraal. De vraag naar het hoe. Hoe verduurzamen we de energievoorziening van wijken? Hoe verminderen we de verkeersdruk van bouwlogistiek? Hoe vermijden we valkuilen bij living labs? Hoe verlichten we de druk van toerisme op de leefomgeving? Hoe komen we tot inzicht in mogelijke toekomsten om […]

Lees meer →

Melika Levelt – In dit nummer staat het handelen centraal. De vraag naar het hoe. Hoe verduurzamen we de energievoorziening van wijken? Hoe verminderen we de verkeersdruk van bouwlogistiek? Hoe vermijden we valkuilen bij living labs? Hoe verlichten we de druk van toerisme op de leefomgeving? Hoe komen we tot inzicht in mogelijke toekomsten om de juiste beleidsbeslissingen te nemen? De auteurs in dit nummer voerden allemaal projecten uit voor het VerDuS onderzoeksprogramma. Ze hebben niet alleen gereflecteerd. Ze zochten ook oplossingen, zodat opgedane kennis geen papierwerk voor de la wordt, maar een startpunt voor handelen.

 

Tot handelen overgaan doet Rooilijn nu ook. Als redactie reflecteerden we de afgelopen jaren op onze doelstelling en hoe die te bereiken. Rooilijn wil op een ona ankelijke en toegankelijke manier kennis van wetenschap en praktijk in de ruimtelijke ordening verspreiden en debat stimuleren. Een beperkt abonneebestand en papieren blad dat maar enkele keren per jaar uitkomt, niet online doorzoekbaar is en pas na een jaar vrijelijk toegankelijk, zijn daar niet de juiste ingrediënten voor. Toen we ons dat realiseerden, vroegen we ons af hoe Rooilijn eruit ziet als we sneller dan nu, open access en met een breder publiek, onze peer reviewed artikelen delen. Het antwoord op die vraag is Rooilijn als volledig open en toegankelijk digitaal platform. Een overgang dus van papier naar digitaal.

 

Met deze overgang nemen we afscheid van een aantal vertrouwde krachten in Rooilijn. O. Naptha legt zijn pen neer. Sinds 1989 verschenen zo’n 225 columns van zijn hand. Een ongeloofijke hoeveelheid scherpe observaties en grappige anekdotes die tot nadenken stemmen en waarvoor Rooilijn hem zeer erkentelijk is! Ook van onze vormgevers nemen we afscheid. Dankzij hen zag het blad er fantastisch uit. Gelukkig kunnen we uitkijken naar 1 september. Dan is onze nieuwe site vindbaar via het vertrouwde adres www.rooilijn.nl. Maandelijkse nieuwsbrieven – schrijf u nu alvast in op onze site – houden u op de hoogte van de nieuwste artikelen. We hopen Rooilijn samen met uw inbreng verder uit te bouwen tot hét verbindende platform voor kennisuitwisseling en debat in de ruimtelijke ordening.

 

Melika Levelt
Hoofdredacteur (m.levelt@hva.nl)

Lees minder

Voorwoord – Gereedschap voor de duurzame stad

Ymkje de Boer – Nu de vraag ons in beslag neemt hoe stedelijke gebieden kunnen functioneren met een virus dat voorlopig niet verdwijnt, lijken andere grote opgaven bijna ondergesneeuwd te raken. Onterecht want ze zijn nog altijd zeer urgent. Met welke inzichten, modellen, feiten, cijfers en participatieve benaderingen kunnen professionals zinvol bijdragen aan een duurzame […]

Lees meer →

Ymkje de Boer – Nu de vraag ons in beslag neemt hoe stedelijke gebieden kunnen functioneren met een virus dat voorlopig niet verdwijnt, lijken andere grote opgaven bijna ondergesneeuwd te raken. Onterecht want ze zijn nog altijd zeer urgent. Met welke inzichten, modellen, feiten, cijfers en participatieve benaderingen kunnen professionals zinvol bijdragen aan een duurzame stad? Het onderzoeksprogramma Smart Urban Regions of the Future (SURF), een initiatief van Verbinden van Duurzame Steden (VerDuS), ontwikkelt en deelt kennis over dit soort vraagstukken. Download hier het volledige voorwoord.

Lees minder

Stelling: COVID-19: een kans voor een versnelde energietransitie

Download hier de stelling van Diederik de Koe met een reactie van Derk Loorbach.

Lees meer →

Download hier de stelling van Diederik de Koe met een reactie van Derk Loorbach.

Lees minder

Achtergrond: Valkuilen bij Living Labs vermijden

Marc Dijk – Experimenteren in de vorm van Living Labs is in, maar het verloopt niet altijd probleemloos. Veelvoorkomende valkuilen zijn dat de labs zich lastig laten opschalen en te weinig inclusief zijn. Het onderzoeksproject Smarterlabs ontwikkelde en testte een methodiek waarmee dit soort valkuilen vanaf het begin kunnen worden vermeden. In dit artikel wordt […]

Lees meer →

Marc Dijk – Experimenteren in de vorm van Living Labs is in, maar het verloopt niet altijd probleemloos. Veelvoorkomende valkuilen zijn dat de labs zich lastig laten opschalen en te weinig inclusief zijn. Het onderzoeksproject Smarterlabs ontwikkelde en testte een methodiek waarmee dit soort valkuilen vanaf het begin kunnen worden vermeden. In dit artikel wordt deze aanpak toegelicht met behulp van een casus in Maastricht. Download hier het volledige artikel.

Lees minder

Stad voor iedereen met Smart City Hospitality

Ko Koens en Frans Melissen – Toerisme is de afgelopen jaren zeer snel gegroeid en deze toename lijkt alleen maar sterker te worden. Hoewel deze ontwikkeling kan bijdragen aan economische groei, brengt ze ook nadelen met zich mee, vaak als overtoerisme aangeduid. Het project Smart City Hospitality heeft de stedelijke toerismeproblematiek geanalyseerd en een serious […]

Lees meer →

Ko Koens en Frans Melissen – Toerisme is de afgelopen jaren zeer snel gegroeid en deze toename lijkt alleen maar sterker te worden. Hoewel deze ontwikkeling kan bijdragen aan economische groei, brengt ze ook nadelen met zich mee, vaak als overtoerisme aangeduid. Het project Smart City Hospitality heeft de stedelijke toerismeproblematiek geanalyseerd en een serious game ontwikkeld om belanghebbenden samen te laten refl ecteren. Gezamenlijke beleidsontwikkeling is nodig, maar is een proces van lange adem aangezien mensen snel terug lijken te vallen in oude patronen. Download hier het volledige artikel.

Lees minder

Slimmere bouwlogistiek in de stad

Marie Morel en Michael Berden – Met de verdichtingsopgave waar Amsterdam voor staat van minimaal 50.000 woningen in 2025 is de toename in bouwactiviteiten groot. De ambitie van verdichting staat op gespannen voet met de overlast die bouwprojecten veroorzaken. In stedelijke gebieden heeft drie tot vijf van de tien vrachtwagens een bouwplaats als bestemming en […]

Lees meer →

Marie Morel en Michael Berden – Met de verdichtingsopgave waar Amsterdam voor staat van minimaal 50.000 woningen in 2025 is de toename in bouwactiviteiten groot. De ambitie van verdichting staat op gespannen voet met de overlast die bouwprojecten veroorzaken. In stedelijke gebieden heeft drie tot vijf van de tien vrachtwagens een bouwplaats als bestemming en het aantal busjes met personeel en materiaal is nog groter. Hoewel er al veel (technische) oplossingen zijn voor de bouwlogistiek, blijkt door de veelheid aan partijen de optimalisatie van bouwlogistiek vooral een governance- en coördinatievraagstuk. In een Europees onderzoeksproject CIVIC is gewerkt aan een benadering die hierin kan ondersteunen. Download hier het volledige artikel.

Lees minder

Beeldkatern – Rooilijn gaat online

MARK IT ZERO – Nr. 2/2020 is het laatste nummer dat op papier gedrukt wordt, want Rooilijn gaat online. Dynamisch, deelbaar en doorzoekbaar. De verhalen worden actueler, onderzoeken worden rijker en Rooilijn wordt eindelijk open source. De ontwerpers van Rooilijn kozen uit alle 53 jaargangen de 53 mooiste omslagen en stelden ze als eerbetoon tentoon […]

Lees meer →

MARK IT ZERO – Nr. 2/2020 is het laatste nummer dat op papier gedrukt wordt, want Rooilijn gaat online. Dynamisch, deelbaar en doorzoekbaar. De verhalen worden actueler, onderzoeken worden rijker en Rooilijn wordt eindelijk open source. De ontwerpers van Rooilijn kozen uit alle 53 jaargangen de 53 mooiste omslagen en stelden ze als eerbetoon tentoon in de openbare ruimte. Download hier het volledige beeldkatern van Antoin Buissink en Ruszenka Bisecker Vacca.

Lees minder

Beoordeling van duurzame ontwerpkeuzes

Arjan van Timmeren, Daniela Maiullari en Marjolein Pijpers-Van Esch – De inrichting van wijken is bepalend voor de energiezuinigheid ervan. Dat vraagt om een nieuwe kijk op het ontwerpen van gebieden waarbij de ruimtelijke structuur, inpassing van groen en duurzaam gedrag van de bewoners samenkomen. De impact van deze samenhangende parameters op duurzaamheid is vaak […]

Lees meer →

Arjan van Timmeren, Daniela Maiullari en Marjolein Pijpers-Van Esch – De inrichting van wijken is bepalend voor de energiezuinigheid ervan. Dat vraagt om een nieuwe kijk op het ontwerpen van gebieden waarbij de ruimtelijke structuur, inpassing van groen en duurzaam gedrag van de bewoners samenkomen. De impact van deze samenhangende parameters op duurzaamheid is vaak niet inzichtelijk op voorhand. Door verschillende simulatietools te combineren die zowel externe factoren als de interne ontwerpfactoren samenbrengen kan hier verandering in worden gebracht. Hoe werkt de morfologie samen met duurzame mobiliteit? Is vergroening per defi nitie positief tegen oververhitting? Dit artikel maakt inzichtelijk hoe negatieve effecten door goedbedoelde ontwerpbeslissingen kunnen worden voorkomen. Download hier het hele artikel.

Lees minder

Wijkenergieplannen maximaal lokaal duurzaam

Sabine Jansen, Saleh Mohammadi en Eelco Fortuijn – De energietransitie vraagt om duurzame alternatieven voor de huidige, grotendeels op aardgas gebaseerde warmtevoorziening. Binnen het Europese onderzoeksproject Smart Urban Isle is een stappenplan ontwikkeld voor het ontwerpen van een collectief energieconcept voor een stedelijk gebied: een ‘urban isle’ waarbij de energie lokaal wordt opgewekt, opgeslagen, uitgewisseld […]

Lees meer →

Sabine Jansen, Saleh Mohammadi en Eelco Fortuijn – De energietransitie vraagt om duurzame alternatieven voor de huidige, grotendeels op aardgas gebaseerde warmtevoorziening. Binnen het Europese onderzoeksproject Smart Urban Isle is een stappenplan ontwikkeld voor het ontwerpen van een collectief energieconcept voor een stedelijk gebied: een ‘urban isle’ waarbij de energie lokaal wordt opgewekt, opgeslagen, uitgewisseld en gebruikt. Dit artikel beschrijft dit stappenplan en past het toe op de ontwikkeling van een duurzame warmtevoorziening van een bestaande woonwijk in Nederland. Download hier het hele artikel.

Lees minder

O. Naphta – Afstand

Ergens in mijn boekenkast ligt een oude special van The Economist met als titel ‘The death of distance.’ Jaren negentig dus, optimisme over internet dat afstand voortaan deel uitmaakt van de prehistorie. Zoals de mens menig dier heeft uitgeroeid, moest ook afstand eraan geloven. Dat getuigde van hetzelfde optimisme waarmee internetgoeroes voorspelden dat de onbeperkte […]

Lees meer →

Ergens in mijn boekenkast ligt een oude special van The Economist met als titel ‘The death of distance.’ Jaren negentig dus, optimisme over internet dat afstand voortaan deel uitmaakt van de prehistorie. Zoals de mens menig dier heeft uitgeroeid, moest ook afstand eraan geloven. Dat getuigde van hetzelfde optimisme waarmee internetgoeroes voorspelden dat de onbeperkte toegang  tot informatie een enorme sprong voorwaarts (boost) in de democratie zou brengen. Nou ben ik sinds mijn geboorte behept met door en door gezonde porties scepsis en achterdocht. Dus bij die sprong voorwaarts moest ik gelijk denken aan de Chinese partijleider Mao die met zijn Sprong Voorwaarts enkele tientallen miljoenen landgenoten wist uit te roeien. Democratie was, is en zal blijven een moeizame wijze van regeren in en door de samenleving. Dat vergt een lange leertijd, ik vrees een eeuw of wat. Bezie de democratie in ons eigen land, haar voorgeschiedenis (Staatsregeling 1798, Grondwet 1848), vestiging en ontwikkeling van de parlementaire democratie. Over vormen van basisdemocratie spreek ik dan nog niet eens. Democratie is een fundamenteel open houding jegens andermans opvattingen, behoedzaamheid jegens minderheden, relativeringsvermogen omtrent eigen doelen en middelen; permanente bereidheid tot onderzoek, kortom, permanente twijfel. De lezer weet intussen alles van de enorme sprong voorwaarts van de democratie door het superieure gebruik van internet sinds het begin van deze eeuw.

 

Hoe zit dat met de dood van de afstand? Afstand is een ruimtelijk fenomeen, een hoofdthema in de functionele en effi ciënte indeling en inrichting van de fysieke ruimte, een maat voor verbindingen. Afstand is ruimte overbruggen, ruimte slechten, scheppen, vergroten, kortom planologenwerk. Afstand is fysiek, geografisch, economisch, sociaal, psychisch, meestal in combinaties. Water schept afstand, bevredigt woongenot, hindert landverkeer. Psychische afstand scheppen doet vrijwel iedereen dagelijks. Ik heb veel over mijn wethouders geschreven, maar in mijn loopbaan heb ik ook met studenten te maken gehad. Bij tijd en wijle kreeg ik een in een soort van Nederlands geschreven mailtje van een mij onbekende student: ‘Hi Oscar, ik moet een skripsie doen over waarom alle woonwijken hetzelfde zijn en nou wou ik vragen te helpen. Kan je me ff terugmailen?’ Schreef ik standaard terug: ‘Zeer geachte heer, mevrouw, Ik geloof niet het genoegen te hebben u te kennen, maar indien u mij een analyse zendt van het ruimtelijke vraagstuk dat u wilt onderzoeken, alsmede een wetenschappelijk onderzoekbare probleemstelling, dan ben ik gaarne bereid met u daarover nader van gedachten te wisselen. Met de meeste hoogachting jegens u, Prof. Dr. Dr. H.C. Dipl.-Ing. Oscar W. Naphta.’ Mij hoefde je niet te leren hoe je afstand moet scheppen.

 

Deze columns gingen altijd over hetzelfde onderwerp: taal. In taal ligt alles besloten: begrip, onbegrip, macht, onmacht, nabijheid, afstand. Ironie is afstand scheppen, jargon schept afstand, het  woord vreemdeling is afstand houden, ook al is de vreemdeling vluchteling, immigrant, asielzoeker, statushouder. Zoals de hoofdredacteur schrijft, ga ik afstand doen van het columnaat van Rooilijn, na 31 jaar onderbroken door een 4-jarig bestand. Ik zet mij zogezegd bij het oud-papier. Met mondkapje, een uit batik vingerdoekjes met gestripte washandjes als binnenvoering samengesteld fabricaat van mevrouw Naphta, vertrek ik naar station Isolatorweg van het Amsterdamse metrostelsel. Isolatie, isolement, twee woorden die afgelopen maanden vaak door elkaar gehaald zijn, net zoals met de woorden verantwoording, verantwoordelijk en verantwoordelijkheid.

 

Isolatorweg ligt in Nergensland. De metro stopt voor een grimmige, dode muur die ooit bedoeld lijkt voor overbrugging naar een vervolg. Maar nee, Isolatorweg is nu een in beton gegoten monument van afstand. De stad ligt kilometers verderop, bereikbaar te voet langs de rooilijn van de stadsrand, de enige snelheid waarbij je de omgeving in de opneemt (Plato). Rooilijn neemt die afstand voortaan digitaal. Veel succes!

Download hier de column

Lees minder

Het ruimtelijk algemene-evenwichtsmodel als instrument voor duurzame verstedelijking

Henri Groot – Effecten van het voorgenomen ruimtelijk-economisch beleid kunnen goed in beeld worden gebracht met behulp van ruimtelijke algemeen-evenwichtsmodellering. Deze benadering maakt het mogelijk om complexe samenhangen tussen locatiegedrag van werknemers en bedrijven, modaliteitskeuzes, en de gevolgen voor milieubelasting op een consistente manier in kaart te brengen, en daarmee de effecten van beleid op […]

Lees meer →

Henri Groot – Effecten van het voorgenomen ruimtelijk-economisch beleid kunnen goed in beeld worden gebracht met behulp van ruimtelijke algemeen-evenwichtsmodellering. Deze benadering maakt het mogelijk om complexe samenhangen tussen locatiegedrag van werknemers en bedrijven, modaliteitskeuzes, en de gevolgen voor milieubelasting op een consistente manier in kaart te brengen, en daarmee de effecten van beleid op de duurzaamheid van de ruimtelijke inrichting van ons land te evalueren. Download hier het volledige artikel.

Lees minder

Interview – “Verbeelding als wetenschappelijk gereedschap”

Vergaande en fundamentele veranderingen zijn nodig om onze samenleving te verduurzamen. Daarvoor kunnen de gereedschappen voor duurzame stedelijke ontwikkeling, waarvan enkele gesproken worden in dit themanummer, goed inzetbaar zijn. Maar meer is mogelijk en nodig. Ymkje de Boer en Andrew Switzer gingen te rade bij de Urban Futures Studio (UFS) van de Universiteit Utrecht. Ze […]

Lees meer →

Vergaande en fundamentele veranderingen zijn nodig om onze samenleving te verduurzamen. Daarvoor kunnen de gereedschappen voor duurzame stedelijke ontwikkeling, waarvan enkele gesproken worden in dit themanummer, goed inzetbaar zijn. Maar meer is mogelijk en nodig. Ymkje de Boer en Andrew Switzer gingen te rade bij de Urban Futures Studio (UFS) van de Universiteit Utrecht. Ze vroegen Peter Pelzer, universitair docent bij het Departement Sociale Geografi e en Planologie en fellow van de UFS, en Jesse Hoffman, onderzoeker en docent bij de UFS naar hun visie en ervaring. Peter en Jesse waren beiden bij de oprichting van de UFS in 2016 betrokken. Om te beginnen, wat is de Urban Futures Studio en wat is de visie erachter? Download hier het hele interview.

Lees minder