‘Echte’ inspraak is bij burgerparticipatie vaak afwezig

20 december 2019

Stelling door Diederik de Koe

Burgerparticipatie gaat over het betrekken van de burger bij overheidszaken. Dit roept direct de vraag op of de overheid de burger wel echt volledig wil betrekken bij overheidszaken. Daarnaast kan je je afvragen of de burger wel betrokken kan worden bij overheidszaken. Dit lijken gemakkelijke vragen, maar de antwoorden op deze vragen bepalen in grote mate de kans van slagen van goede burgerparticipatie en tot op zekere hoogte van maatschappelijke democratie.

Maatschappelijke democratie is inspraak, betrokkenheid en zeggenschap van mensen over hun maatschappelijke omgeving, zoals buurten, wijken, instellingen en organisaties. In overheidsinstanties waar een vinkjes-cultuur heerst en er eigenlijk geen echte ambitie is om maatschappelijke democratie te stimuleren en vorm te geven, zal het dan ook niet van de grond komen en zal de inzet van de overheid en de burger om het te realiseren een verspilling van tijd zijn.

Zo is vaak sprake van window-dressing waarbij de gemeenschap in het lokale buurthuis samenkomt, de plannen openbaar worden gemaakt en iedereen zich druk maakt om bij de microfoon te komen en zijn of haar punt te maken, voor of tegen de plannen. Ondertussen weten de wijze dames en heren achter de discussietafel vaak wel beter, aangezien het besluit al genomen is, het budget is vastgesteld en er enkel voor de vorm een dergelijke avond wordt georganiseerd.

Ook als concept is burgerparticipatie een probleem. Burgers zijn het nagenoeg altijd met elkaar oneens. Mensen denken vooral vanuit hun eigenbelang. Het is niet voor niets dat onze volksvertegenwoordigers is tal van samenstellingen en overlegstructuren tot een compromis proberen te komen en daarbij altijd het algemeen belang in ogenschouw nemen. Op het moment dat burgers rechtstreeks met ambtenaren om tafel kunnen, is het nut van volksvertegenwoordiging in principe verdwenen. Uiteraard werk dit in de praktijk anders maar er is wel degelijk een verhoogd risico dat het algemeen belang uit beeld raakt.

Door de jaren heen hebben we verschillende vormen van burgerparticipatie de revue zien passeren. Of we deze vormen nu met modewoorden als burgerparticipatie 2.0 of 3.0 benoemen of niet, het feit blijft dat de gemiddelde leeftijd van participerende burgers dichter bij de honderd dan bij de twintig ligt. Ondanks de inspraakmogelijkheden lijkt het zo te zijn dat in de meeste burgerparticipatieprocessen slechts een deel van de maatschappij is vertegenwoordigd.

Ten slotte kan het niet onbenoemd blijven dat, wanneer het daadwerkelijk lukt de burger succesvol bij te laten dragen aan de overheidsdoelen, er mooie dingen kunnen ontstaan. Op zulke momenten ontstaat er niet alleen een verhoogd maatschappelijk draagvlak, maar bestaat er ook een aanzienlijke groei in het gevoel van verantwoordelijkheid voor het behalen van deze doelen. Het is derhalve van belang om te zoeken naar nieuwe vormen van burgerparticipatie want de bestaande vormen bedienen ogenschijnlijk slechts een select deel van de samenleving en sluiten niet aan bij de transformatie en ontwikkelingen in onze maatschappij.

Author profile
Diederik is redacteur van de Rooilijn Stellingredactrie. De stelling snijdt een actueel ruimtelijk thema aan waarop een passende auteur reageert.
Author profile
Daan is senior adviseur en onderzoeker cliëntenparticipatie en democratische vernieuwing bij Movisie.
Daan de Bruijn reageert

De Koe stelt aan het begin van zijn betoog over burgerparticipatie twee wezenlijke vragen. In mijn reactie beperk ik me tot de rol van de lokale overheid in relatie tot burgerparticipatie.

Het ‘willen’ hangt er denk ik vanaf of je het glas als half-vol of halfleeg ziet. Persoonlijk ervaar ik dat gemeenten de meerwaarde zien van burgers die meedenken, meedoen en meebeslissen met de lokale overheid. Vanuit die meerwaarde zie ik de wil hen serieus te betrekken. Recent (eigen) onderzoek onder raadsleden, naar de ervaringen met én wenselijkheid van (meer) invloed en medezeggenschap voor inwoners, bevestigt dit beeld.

Tegelijk (h)erken ik ook dat er nog steeds ambtenaren zijn die inwonerparticipatie als een lastig ‘moetje’ zien. Behalve de wil zien gemeenten ook de noodzaak om burgers meer te betrekken bij overheidszaken. Complexe maatschappelijke opgaven rond zorg, integratie en klimaatbeheersing raken ons als burgers in meer of mindere mate en het oplossend vermogen uit de samenleving kun je daarbij als gemeente goed gebruiken. Bovendien hebben bestuurders en raadsleden heel goed in de gaten dat bijvoorbeeld. het verduurzamen en aardgasvrij maken van wijken een heilloze missie is als daarbij niet wordt gewerkt aan draagvlak bij, en actieve betrokkenheid van burgers. Inwoners willen en nemen de ruimte om zelf met alternatieve oplossingen te komen, organiseren zichzelf en willen aan tafel zitten en meebeslissen. Dat vraagt meer dan een informatieavond of een korte enquête.

In het sociaal domein is de inbreng van cliënten in gemeentelijk beleid, zelfs wettelijk verplicht en verankerd in de Wet maatschappelijke ondersteuningen de Participatiewet. Inmiddels zijn in negentig procent van de gemeenten formele, door het college ingestelde adviesraden actief waarin burgers, cliënten en ervaringsdeskundigen meedenken over beleid en monitoren hoe dat beleid voor inwoners en gebruikers van gemeentelijke ondersteuning uitpakt.In reactie op het ‘kunnen’ zie ik dat gemeenten volop mogelijkheden en concrete instrumenten hebben om inwoners te betrekken. Maar, die moeten ze natuurlijk wel in willen zetten. Naast de meer geïnstitutionaliseerde vorm van beleidsparticipatie in het sociaal domein zijn er tal van andere (tijdelijke) vormen waarin inwoners worden uitgenodigd om mee te denken en/of te beslissen. In Amsterdam kunnen inwoners online ideeën aandragen voor hun buurt en worden de ideeën waarop andere inwoners het meest hebben gestemd gepresenteerd bij de stadsdeelcommissie die kijkt naar draagvlak én het algemeen belang.

Overigens dragen burgers met hun initiatieven – al dan niet bewust – ook actief bij aan het door de overheid gewenste beleid (meer zelf- en samenredzaamheid, meer participatie, langer thuis wonen etc.). Bij deze initiatieven wordt vaak aanspraak gedaan op subsidie of andere vormen van steun vanuit de gemeente. Juist hier kan een gemeenteraad haar unieke rol als hoeder van het algemeen belang waarmaken en zorgdragen dat niet de ideeën en belangen van de ene groep ten koste gaan van een andere, het waarborgen van democratische legitimatie en ruimte bieden aan afwijkende meningen en de stem van de minderheid.

Tot slot, moeten we ook constateren dat in veel burgerparticipatieprocessen slechts een deel van de maatschappij is vertegenwoordigd en dat de gemiddelde leeftijd daarvan vaak aan de hoge kant is. Daarbij is het zoeken naar andere, meer inclusieve vormen om te willen, kunnen en mogen participeren één van de sleutels naar succesvoller burgerparticipatie.

Author profile
Diederik is redacteur van de Rooilijn Stellingredactrie. De stelling snijdt een actueel ruimtelijk thema aan waarop een passende auteur reageert.
Author profile
Daan is senior adviseur en onderzoeker cliëntenparticipatie en democratische vernieuwing bij Movisie.

Whatsapp

Reageer op deze stelling

1 Reactie

  1. Saskia Bisschops

    Het beter betrekken van burgers bij besluiten en projecten die hun leefomgeving raken is een positieve ambitie, die prima kan bestaan naast onze democratische instituties. Het is namelijk geen vervanging daarvan, maar een aanvulling erop. Waar het in concrete situaties vooral mis gaat, is dat het niet duidelijk is wat participatie is. Gaat het om het leveren van input of kunnen burgers daadwerkelijk meebeslissen? Lokale overheden zouden de komst van de omgevingswet kunnen aangrijpen om heldere keuzes te maken over wie, wanneer en in welke vorm kan participeren. Inclusief een antwoord op burgerinitiatieven die zelf het voortouw nemen, maar vroeg of laat ook met lokale overheden te maken krijgen. Want als het samen lukt, ontstaat er vaak iets moois!

    Antwoord

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *