Shared Space is geschikt voor hoogstedelijk gebied

1 oktober 2016

Stelling door Ruwan Aluvihare

Shared Space is een concept van de wijlen Friese verkeersontwerper Hans Monderman. Het inrichtingsprincipe, vooral bedoeld om de voetganger prioriteit te geven over de auto, is in Friesland en Groningen veelvuldig toegepast, maar meestal in redelijk rustige urbane en sub-urbane situaties. In het buitenland, bijvoorbeeld in Engeland en Zweden, is het concept ook vaak toegepast. Onze Zuid-Europese buren gebruiken soortgelijke principes het vaakst maar zonder eraan een naam te geven. Belangrijke stedelijke pleinen, waar de voetganger primaat heeft, worden doorgaans zo onverdeeld mogelijk ingericht. Hun motivatie is eerder het maken van een mooi, zo eenduidig mogelijk van gevel tot gevel ontworpen plein. Het is een eeuwenoud principe. Oude stadspleinen waren van de voetganger maar zijn gaandeweg overgenomen door gemotoriseerd verkeer en alles wat erbij hoort. Nu wint de voetganger weer terrein. De andere gebruikers dienen zich als goede gasten te gedragen.

De principes van Shared Space zijn tot nu toe nooit gebruikt in drukke binnenstedelijke gebieden met veel voetgangers en fietsers. Dat is jammer, want juist in dit soort gebieden werken de standaard inrichtingsprincipes van Duurzaam-veilig van het CROW, het Nederlandse kennisplatform voor infrastructuur, openbare ruimte en verkeer en vervoer, niet. In elk van de in mootjes verdeelde ruimte die Duurzaamveilig voorschrijft, voelt iedere type gebruiker zich een koning die geen rekening hoeft te houden met anderen; de blinkers op en doordenderen. Dit levert hoge snelheden op en dus een grotere kans op ernstige ongelukken. Wanneer de verschillende typen gebruikers gelijkwaardig worden verklaard in een gedeelde ruimte, ofwel Shared Space, moeten mensen opletten, met elkaar oogcontact hebben, de snelheid verlagen en er rustig doorheen manoeuvreren. De fysiek ruimte om te kunnen manoeuvreren wordt ook aanzienlijk groter. Er zijn geen lijnen waarbinnen men moet blijven. De hele ruimte kan flexibel worden gebruikt. De streng gemonitorde proef met Shared Space op een bijzonder drukke locatie achter het Amsterdamse Centraal station levert een ultiem bewijs dat het principe werkt. De ruimte krioelt met elkaar kruisende voetgangers en fietsers die met geduld en finesse elkaar vermijden. Met een glimlach en met verontschuldigingen worden de meeste near misses vergeven. Men blijkt in de kern toch sociaal te zijn. Gedurende de monitoringsperiode zijn twee kleine ongelukken geweest, zonder letsel; niets bijzonders voor Amsterdam, wel bijzonder weinig voor zo’n drukke plek.

Amsterdam gebruikt de term gedeelde ruimte in plaats van Shared Space. Terecht, het gaat namelijk niet over een specifieke theorie maar een rationele stap richting een andere, creatievere en intelligentere inrichting van moeilijke ruimtes. Dit is hard nodig omdat het verkeersbeeld en -beleid in grote steden drastisch aan het veranderen is. Het succes van de rekolonisatie van de stedelijke ruimte door het langzaam verkeer vraagt erom. Starre principes leveren overgereguleerde en daarom lelijk ingerichte ruimten op die bovendien niet veiliger zijn dan ongereguleerde ruimten. Op specifieke locaties moet dus locatiegerichte maatwerk worden verricht, met een gezonde dosis psychologie. Het gaat bijvoorbeeld om pleinen, winkelstraten en bijzondere kruisingen waar veel voetgangers zijn. De alom opkomende fietsstraat is feitelijk ook een gedeelde ruimte, maar dan tussen de fiets en de auto. Gedeelde ruimte werkt bij wijze van de uitzondering. Als het de regel wordt, gaat het wennen, en dan gaat de psychologische werking van het principe verloren. Te gebruiken, maar met mate.

Author profile
Ruwan is landschapsarchitect en hoofdontwerper Openbare ruimte bij de afdeling Ruimte en Duurzaamheid van de gemeente Amsterdam.

Ruwan is landschapsarchitect en hoofdontwerper Openbare ruimte bij de afdeling Ruimte en Duurzaamheid van de gemeente Amsterdam.

Author profile
Sjoerd is docent en onderzoeker Verkeer & openbare ruimte aan het kenniscentrum Shared Space van de NHL Hogeschool.

Sjoerd draagt met onderzoek, kennisoverdracht, advies en ontwerp bij aan veilige, functionele en aantrekkelijke wegen, straten, dorpskernen, pleinen, plattelandswegen en stedelijke centra. Met een verkeerskundige achtergrond, een grote mate van flexibiliteit en met ruime ervaring kan hij op vele wensen van de opdrachtgever inspelen. Hij werkt zelfstandig, binnen netwerkverbanden of op basis van tijdelijke detachering. Opdrachtgevers zijn onder meer overheden, onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties en bureaus op het gebied van civiele techniek, stedenbouw en landschap. Kijk ook op http://www.ruimtevooriedereen.nl

Sjoerd Nota reageert

In de afgelopen decennia zijn in Nederland enorme investeringen in de infrastructuur en verkeersveiligheid gedaan. Nederland is mede daardoor wereldwijd een van de koplopers op dit gebied. In reactie op de sterk sectorale aanpak, waarmee deze investeringen gepaard gingen, wordt de afgelopen jaren gezocht naar een meer integrale aanpak van de openbare ruimte. In vele Nederlandse dorpen en steden is daarmee de ruimtelijke kwaliteit enorm toegenomen. Gedeeld ruimtegebruik (ook wel aangeduid als Shared Space) is in deze ontwikkeling een concept dat multifunctionaliteit, en daarmee de relatie tussen omgeving en gedrag, van de openbare ruimte expliciet als centraal uitgangspunt hanteert. De openbare ruimte is hierbij in de eerste plaats een ruimte voor mensen en verblijf.

Shared Space kan dus als inrichtingsconcept worden gezien, waarmee niet zozeer verkeersknelpunten worden oplost, maar waarmee in beginsel van een kruising met verkeerslichten of een weg met gescheiden ruimtes voor elke gebruikersgroep, een aantrekkelijk en veilige openbare verblijfsruimte voor iedereen kan worden gecreëerd. Met een multifunctionele inrichting van de openbare ruimte wordt socialer, verantwoordelijker en voorzichtiger gedrag gestimuleerd. Door traditionele regulerende verkeersmaatregelen, zoals bebording, markering en verkeerslichten weg te nemen en weggebruikers samen te brengen treedt een zekere mate van onzekerheid op onder weggebruikers. Hierdoor treedt harmonisatie van snelheden op en wordt onderlinge interactie door oogcontact mogelijk. Beide vormen belangrijke voorwaarden voor veilige en sociale stedelijke openbare ruimtes. Het wegnemen van verkeersmaatregelen alléén is echter onvoldoende om de beoogde verblijfscontext te creëren. Door gebruik te maken van culturele, stedenbouwkundige of landschappelijke elementen worden ruimtes vormgegeven, waarin mensen zich prettig voelen en willen verblijven en de weggebruiker het idee krijgt te gast te zijn.

Hans Monderman, grondlegger van Shared Space, ging bij de ontwikkeling van het concept uit van een strikt onderscheid tussen wegen met een verkeersfunctie en gebieden met een verblijfsfunctie. Het economische, sociale, culturele en recreatieve leven speelt zich af op plekken en plaatsen die samen het verblijfsnetwerk vormen. Het trage netwerk van wegen met een verblijfsfunctie heeft echter wel een snel bovenliggend netwerk nodig om goed te kunnen functioneren. Het maakt snelle en veilige verplaatsingen tussen verblijfsnetwerken mogelijk en voorkomt gebiedsvreemd (sluip-)verkeer, wat minder genegen is rekening te houden met de context van de plek. Openbare verblijfsruimtes kunnen dus alleen goed functioneren met een bovenliggend, relatief grofmazig netwerk van hoogwaardige, sectoraalverkeerskundig ontworpen verkeerswegen.

Deze tweedeling is voor autoverkeer vastgelegd in wegencategoriseringsplannen. Met een toenemende toepassing van de uitgangspunten van Shared Space in drukke binnenstedelijke gebieden, doet de vraag zich voor of een dergelijke tweedeling ook niet gemaakt zou moeten worden voor het fijnmazigere netwerk van fietsroutes. In de afgelopen jaren zien we een grote groei van het fietsverkeer in stedelijke gebieden. Het mengen van fietsers en voetgangers gaat lange tijd goed, zo blijkt uit onderzoek. Nadere inzichten tot welke intensiteiten en verhoudingen dit prettig en veilig blijft, zal de evaluatie van de Shared Space achter Amsterdam Centraal ons leren. De vraag doet zich echter wel voor in hoeverre het logisch en verstandig is om drukke stedelijke hoofdfietsroutes te onderbreken door ruimtes waar het verblijven centraal staat, temeer, daar die ruimtes, naast het wegnemen van reguleerde verkeersmaatregelen, nog weinig uniciteit of verblijfskwaliteiten en -mogelijkheden kennen. Immers, ook in Noord-Nederland – de geboortegrond van Shared Space – worden autosnelwegen niet onderbroken door dorpspleinen.

Author profile
Ruwan is landschapsarchitect en hoofdontwerper Openbare ruimte bij de afdeling Ruimte en Duurzaamheid van de gemeente Amsterdam.

Ruwan is landschapsarchitect en hoofdontwerper Openbare ruimte bij de afdeling Ruimte en Duurzaamheid van de gemeente Amsterdam.

Author profile
Sjoerd is docent en onderzoeker Verkeer & openbare ruimte aan het kenniscentrum Shared Space van de NHL Hogeschool.

Sjoerd draagt met onderzoek, kennisoverdracht, advies en ontwerp bij aan veilige, functionele en aantrekkelijke wegen, straten, dorpskernen, pleinen, plattelandswegen en stedelijke centra. Met een verkeerskundige achtergrond, een grote mate van flexibiliteit en met ruime ervaring kan hij op vele wensen van de opdrachtgever inspelen. Hij werkt zelfstandig, binnen netwerkverbanden of op basis van tijdelijke detachering. Opdrachtgevers zijn onder meer overheden, onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties en bureaus op het gebied van civiele techniek, stedenbouw en landschap. Kijk ook op http://www.ruimtevooriedereen.nl

Whatsapp

Reageer op deze stelling

0 reacties

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *